Preekschrijfwedstrijd: ‘blinde wegwijzers’

Op een dag kwam ik een preekschrijfwedstrijd tegen. Ik had nog nooit een preek geschreven, maar ik houd wel van schrijven en het leek me leuk om een keer te doen. Zeker omdat ik in mijn werk merk dat psychologie en religie heel dicht bij elkaar liggen. Als jongere zag ik de Bijbel als een boek met psychologische verhalen, richting gevend aan de maatschappij, vol wijsheid voor het dagelijks leven, maar vooral geschreven in verhullend taalgebruik. Geïnspireerd door de opleidingen die ik de afgelopen jaren volgde ben ik de Bijbel met andere ogen gaan lezen. Gericht op de onderliggende betekenis van Jezus’ woorden, zeker wanneer hij afsloot met de zin ‘wie oren heeft die hore!’. Hieronder vind je mijn eerste ‘preek’, over onvoorwaardelijke liefde en hoe daar te komen.

In de Bijbel leren we Jezus kennen als een boodschapper van onvoorwaardelijke liefde. Maar tegen de Joodse schriftgeleerden en Farizeeën gebruikt hij ferme taal. Alsof hij het over sjoemelende dieselmotorfabrikanten, foute bankiers of huisjesmelkers heeft, noemt hij hen in Matteüs 23 witgepleisterde graven, van buiten schoon, maar van binnen vol doodsbeenderen en onreinheid. En verderop zelfs vol van huichelarij en wetsverachting, “slangen, adderengebroed, hoe zullen jullie ontkomen aan het oordeel van de hel?”.

Wat bedoelt Jezus hiermee? Gaat Matteüs 23 over de wanprestaties van de toenmalige kerkleiders? Zeker. Maar iedereen heeft denk ik trekjes van een schriftgeleerde of een Farizeeër. En deze tijd, 2000 jaar na Christus, vraagt om antwoorden op zingevingsvragen. Matteüs 23 draagt wijsheid in zich op al die niveaus. Ik zal uitleggen waarom.

Jezus noemt de schriftgeleerden en Farizeeën ‘blinde wegwijzers’, vol roof en onmatigheid. Ze zitten aan het pluche van de macht geplakt, zo blijkt uit Matteüs 23; genieten van de beste plaatsen bij de maaltijd, ereplaatsen in de tempel en aanzien op straat. Ze laten zich rabbi noemen, terwijl ze volgens Jezus eigenlijk ‘broeders’ zijn, gelijken. Ze sluiten het Koninkrijk der hemelen zelfs voor de mensen, zegt Jezus: ze gaan er zelf niet binnen en degenen die er graag heen willen versperren ze de weg en maken ze een kind van de hel. Daarom vergelijkt Jezus hen met gewitte graven met van binnen doodsbeenderen en onreinheid. Van buiten lijkt het heel wat, maar van binnen zijn ze onzuiver.  

Hoe heeft het zover kunnen komen met de schriftgeleerden en Farizeeën? Jezus vestigt de aandacht op het gebruik van de geboden als dogma’s, zonder het wezen ervan te beleven. Net als het uitvoeren van rituelen als een lege huls. Hij zegt hierover: het gaat niet om het altaar, de tempel en de hemel zelf, maar om wat daarop ligt, erin woont en erachter schuil gaat: de goddelijke natuur, de goddelijke ziel en de goddelijke Geest. Het middel is een doel geworden, terwijl het gaat om de intentie van het geven en delen, om het liefhebben. De goddelijke kernboodschap van Matteüs 22:34-40, heb God, anderen en jezelf lief met heel je hart, heel je zielen met heel jeverstand, lijkt daarmee ingeperkt tot ‘heb jezelf lief met heel je verstand’. Hoe karig.

Deze tekst lijkt wel speciaal bedoeld voor onze tijd. Waarin kerken leeglopen en miljoenen mensen depressie, burn-outs en leegte ervaren. In hoeverre kun je zinbeleving ervaren in een snelle wereld als je niet meer verbonden bent met jezelf en echt in contact staat met anderen? Als je God ziet als iets voor achterlijke mensen? Het gaat om de beleving mensen. Iedereen die God werkelijk heeft ervaren, zal zijn leven willen veranderen. Hij zal willen streven naar een zuiver hart en naar onvoorwaardelijke liefde, ondanks alle materiële zaken en prikkels waar we mee te maken hebben. En hij zal willen weten hoe hij koers kan houden. 

Jezus zegt daarom in Matteüs 23 tegen de schriftgeleerden en Farizeeën: zit niet te muggenziften, maar reinig de inhoud van de beker, dan zal hij ook van buiten rein worden. Met andere woorden doe iets aan jezelf, in plaats van de heilige boeken uit te pluizen naar het woord. Kom uit je hoofd en werk aan de zuiverheid van je hart, dan kun je het goede voorbeeld geven! Vertel mensen over Gods Liefde en leg uit hoe zij in contact kunnen komen met God. En tegen ons: maak wat tijd om je af te vragen wie jij bent in deze wereld. Wat zijn je gaven? Hoe kun je deze inzetten om de wereld mooier te maken?

Is Jezus er gerust op dat dit snel goed komt? Nee. De schriftgeleerden en Farizeeën zullen volgens hem door hun innerlijke armoede komende profeten en wijzen buitensluiten, doden, kruisigen, geselen en vervolgen. En hij kreeg gelijk. Na Jezus zelf moe(s)ten manicheeërs, katharen, moslims, mystici en velen anderen die tot innerlijke reinheid opriepen het ontgelden in God’s naam.

Rest ons de vraag: hoe lang nog laten wij ons door de eenzijdige nadruk op de ratio, materiële zaken, macht en instituten wegleiden van geïnspireerde liefde van binnenuit? Zijn wij zo anders dan die schriftgeleerden en Farizeeën? Nee, Jezus spreekt ook over ons, tegen ons! Ieder van ons heeft elke dag opnieuw de kans om te kiezen. Om oordelen, dogma’s en leegte te verruilen voor zelfinzicht, reiniging en de werkelijke beleving van het goddelijke. Laten wij onze beker vullen met liefde, dienstbaarheid en dankbaarheid en elkaar daarmee inspireren.

Share this Post