Vitaliteit, stress en zelfinzicht

Vitaliteit is niet het uitgeruste gevoel na een vakantie. Vitaliteit heeft meer om het lijf. Het is een manier van leven die jou nieuwe energie geeft, meer doorzettingsvermogen en de kracht om doelen te bereiken. Maar wie wat wil, moet er ook wat voor doen en laten. Wil jij je fitter voelen? Lees dan welke stappen je daarvoor kunt zetten.

Stress de baasBij stress is sprake van een vicieuze cirkel: je instelling en betekenisgeving bepalen hoeveel stress je ervaart. Ervaar je negatieve stress, dan heeft dat effect op je gezondheid en daardoor ervaar je nog meer stress. Er zijn verschillende manieren waarop mensen reageren op stress. De één krijgt het warm, wordt agressief of emotioneel en wil problemen direct aanpakken. De ander krijgt het juist koud, wordt vermoeid, vergeetachtig, een tikkeltje depressief en kruipt in zijn schulp. Als stress chronisch wordt, kan het de algehele gezondheid aantasten, waaronder hart- en bloedvaten, de stofwisseling, het spierstelsel, het zenuwstelsel en het immuunsysteem. Ingrijpende ziekten als burn-out, depressie, hartaanvallen en chronische aandoeningen kunnen hierdoor ontstaan. De maatschappelijke kosten van stress (ziekteverzuim, arbeidsongeschiktheid, medische consumptie) alleen al veroorzaakt door psychische problemen met het werk worden geraamd op 4 miljard euro per jaar! Maar het meest vervelende is natuurlijk dat stress enorm veel persoonlijk leed met zich mee brengt. Ook menig relatie strandt erop. Genoeg reden dus om teveel stress buiten de deur te houden. Hoe kun je dat doen?

De eerste stap om stress permanent te lijf te gaan is jezelf onder de loep nemen. Als je wilt veranderen, moet je eerst weten hoe je in elkaar zit, zodat je precies weet wat je wilt veranderen. Wat zijn je sterke en minder sterke kanten? Een aanknopingspunt om jezelf in kaart te brengen is via het model dat mensen indeelt op persoonlijkheid: de Big Five. Dit model bestaat uit vijf persoonlijkheidskenmerken, waarop mensen hoog of laag kunnen scoren: neuroticisme versus stabiliteit, extraversie versus introversie, openheid voor ervaring versus geslotenheid, zorgvuldigheid versus slordigheid en vriendelijkheid versus vijandigheid. Uit onderzoek is gebleken dat neurotische mensen stressgevoeliger zijn omdat ze angstiger in het leven staan. Dit leidt tot meer slapeloosheid en lichamelijke kwalen en vaak ervaart het neurotische type minder voldoening in het leven. Introverte personen ervaren meer stress dan extraverte, omdat zij zich vaak minder goed kunnen uiten. Mensen die meer open staan voor nieuwe ervaringen kunnen meer stress hebben dan mensen die altijd in dezelfde patronen denken, maar ze ervaren vaak wel meer voldoening en creativiteit in hun leven. Openminded mensen zien stressvolle gebeurtenissen eerder als uitdagingen om geestelijk te groeien dan als probleem. Mensen die positief zijn gericht op anderen tenslotte ontmoeten minder vijandigheid en meer steun dan hun vijandige tegenhanger.

Als je niet voldoende stressbestendig bent, kun je wel eigenschappen ontwikkelen of bijschaven om beter met stress om te gaan. Een positieve instelling, een bepaalde hardheid, een sterk gevoel van eigenwaarde (zelfvertrouwen) en het geloof dat je zelf invloed kunt uitoefenen op situaties kunnen je leven aangenamer maken en zijn ‘aan te leren’. Het afzwakken van stressvolle gedrags- of gedachtenpatronen is een andere mogelijkheid voor meer rust. Zo kunnen fanatiek perfectionisme, rampdenken, een lage frustratiedrempel, het zijn van een allemansvriend of het stellen van hoge eisen aan jezelf en de wereld worden aangepast tot constructieve, stressverminderende gedragspatronen. Voorbeeld van constructieve patronen zijn het stellen van grenzen (vaker ‘nee’ zeggen), leren accepteren dat het leven niet altijd gaat zoals je wilt, leren omgaan met negatieve energie (minder makkelijk op de kast), het gebruiken van irritatie als motivatie en het tellen van je zegeningen (stil staan bij wat je wel hebt).

Je omgeving speelt een grote rol bij het ervaren van stress en kan een bron van steun of juist een bron van stress zijn. Dit kan per periode wisselen en ligt er ook aan hoe jij je omgeving ervaart. Regelmatig stoom afblazen bij iemand die je vertrouwt en tijd nemen voor jezelf helpt om stress te verwerken en weer op te laden.

Enkele high lights uit de geschiedenis van zelfinzicht –inzichten van de grote leermeesters van duizenden jaren geleden – lees je in mijn blog over zelfinzicht door de eeuwen heen.

Met zelfinzicht en het aanpakken van stressbevorderende eigenschappen alleen ben je er nog niet. Gezonde voeding, regelmatig bewegen en meditatie zijn andere middelen die jij zelf kunt toepassen op weg naar een vitale leefstijl. Over voeding zijn enorm veel boeken geschreven. Uit onderzoek is gebleken dat de relatie tussen voeding en kanker, depressie en andere chronische aandoeningen, maar ook bijvoorbeeld ADHD en autisme groter is dan eerst werd gedacht. Ook stress en slecht eten hebben een wederzijds effect op elkaar. Heb je haast of voel je niet top, dan lonkt een snelle en vaak niet al te gezonde hap. De snelle hap bevat vaak veel suikers (snelle koolhydraten), die je trager maken en die moeheid veroorzaken. Omdat je je moe voelt heb je geen zin om te gaan sporten en kijk je bijvoorbeeld liever een film. Daarna ben je teleurgesteld in jezelf omdat je weer niet hebt bewogen. Dat is weer slecht voor je zelfvertrouwen. Om jezelf te troosten neem je maar een chipje bij de tv. De sleutel tot meer vitaliteit en hernieuwde energie voor het aanpakken van jouw uitdagingen ligt dan ook allereerst in het verminderen van de inname van suiker. Je zult vervolgens zelf ervaren dat je wilskracht toeneemt en dat je beter gaat slapen. Voor diverse aandoeningen bestaan dieetprogramma’s op maat. De basis daarvan is afscheid nemen van het westerse voedingspatroon, met veel bewerkt eten, snacks, bewerkte vleesproducten, suiker, geraffineerde granen en zuivelproducten, die een aanslag vormen op je gestel. Wanneer je last hebt van stress, dan werkt dit onnatuurlijke eten nog negatiever op je stofwisseling en immuunsysteem. Hoewel dit zich niet bij iedereen direct uit, bestaat er op de lange termijn meer kans op kanker en andere chronische aandoeningen en is de kans op depressie met 55% verhoogd. Alcohol (meer dan één glas per dag) doet hier nog eens een schepje bovenop. De belangrijkste vervolgstap die je op korte termijn kunt zetten is dat je voldoende verse groenten eet (het streven is 500 gram per dag). Die zorgen voor het herstel van de zuurgraad in je lijf. Daarna kun je kijken welke van de genoemde minder gezonde voedingsstoffen je uit je eetpatroon kunt halen. Het beste en meest duurzame resultaat wordt behaald als je je lichaam de tijd geeft om aan je nieuwe voeding te wennen. Van de ene op de andere dag helemaal anders gaan eten is dus geen goed plan. Als je er geen hele opleiding of traject bij een diëtist aan wilt wagen, dan biedt het boek ‘Antikanker’ van dr. David Servan-Schreiber mooie aanknopingspunten voor een gezonde voedingsstijl. Hij geeft ook tips over welke niet-voedingsproducten je beter kunt vervangen (deodorant, cosmetica, parfum, pannen etc. en de schadelijke stoffen daarin).

Wanneer je de suiker eenmaal in de ban hebt gedaan, zul je zien dat je daadkracht en energie toenemen. Hoewel elk moment een mooi moment is om te starten met meer bewegen, neemt de kans dat je het volhoudt toe als je gezonder bent gaan eten. Een van de voordelen van lichamelijke activiteit is dat het gepieker onderbreekt. Bovendien komen er stofjes vrij in je hersenen die je een fijn gevoel geven. Uit onderzoek blijkt dat daardoor positiviteit en creatieve gedachten toenemen. Een paar tips als je gaat starten met meer bewegen. Te snel of te veel in eens willen werkt niet en je houdt het niet lang vol. Begin dus voorzichtig, zodat je na de inspanning minder vermoeid bent dan ervoor. Sport met plezier. Een vorm van bewegen kiezen die je niet leuk vindt, is niet motiverend en zal maar van korte duur zijn. Beweeg regelmatig. Uit onderzoek blijkt dat twee tot vijf uur per week wandelen al een grote verbetering geeft aan je lichamelijke gesteldheid. En in een groep sporten kan je net even het duwtje in de rug geven om de regelmaat erin te houden. Een hond en/of een fiets heeft menigeen meer vitaliteit opgeleverd!

Een andere activiteit die tot ontspanning en meer vitaliteit kan leiden, is meditatie. Er zijn vele manieren om te mediteren. Mediteren is gericht op innerlijke rust en het laten samen smelten van lichaam en geest. Je richt je even niet op de buitenwereld, maar bijvoorbeeld op je houding en ademhaling of op wat er spontaan in je op komt. Het beheersen van de aandacht leidt tot ontspanning. Een andere meditatiemethode, hypnose, doet een beroep op de diepere krachten van het lichaam. Bij mindfulness leer je in iedere situatie, prettig of vervelend, werkelijk aanwezig te zijn en vrij van veroordelingen. Je leert omgaan met langere stilten en negatieve emoties te verwerken. Mindfulness is overgebracht van het Oosten (boeddhisme, hindoeïsme en taoïsme) naar Amerika en daar vertaald als westerse techniek tegen stress en stressgerelateerde klachten, zoals hoofdpijn, hoge bloeddruk, chronische pijn, maag- en darmproblemen, slaapstoornissen, angst- en paniekstoornissen en hartziekten. Beoefenaars van mindfulness blijken niet alleen minder lichamelijke klachten te hebben, maar blijken ook een beter zelfbeeld te ontwikkelen en positiever te worden. Het aannemen van mindfulness als levenshouding zou natuurlijk het mooiste zijn. Inmiddels wordt deze techniek in bewerkte vorm (Mindfulness based cognitive therapy) ook succesvol ingezet bij de behandeling van agressie, angststoornissen, chronische pijn, stemmingsstoornissen, eetstoornissen, borderlinestoornissen, suïcideneigingen, verslavingen, relatieproblemen, traumatische ervaringen, dwangproblematiek en sociale fobieën.

Mensen die hoogsensitief zijn (hoogsensitieve personen, HSP) hebben extra baat bij een leven met aandacht voor stressreductie, gezonde voeding, meditatie en bewegen. Hoogsensitief wil zeggen dat iemand een gevoeliger zenuwstelsel heeft, waardoor ze informatie, stemmingen en prikkels opvangen die anderen niet opvangen en gevoelig zijn voor fysieke en geestelijke pijnen. Mensen die hoogsensitief zijn kunnen snel en minder gebruikelijke verbindingen leggen door hun sterke intuïtie en hebben vaak een grote fantasiewereld. Daardoor worden ze door anderen soms niet begrepen. Dit kan leiden tot afwijzing, met als gevolg een laag zelfbeeld. Van onder meer Beethoven, Edison, Mozart, Einstein, Michelangelo en Nostradamus wordt aangenomen dat ze tot deze groep behoren. Wanneer jij je herkent in de kenmerken van een HSP-er, dan hoef je daar dus niet rouwig om te zijn: het geeft je ook extra mogelijkheden. HSP-ers zijn ook vaak visionair en kunnen anderen goed motiveren en inspireren.

Tot slot 10 tips voor meer vitaliteit wanneer je last hebt van stress. Rust, regelmaat en reinheid zijn van oudsher heilzaam. Verzorg jezelf goed, slaap voldoende en breng structuur in je leven. Verminder de prikkels van bijvoorbeeld telefoons, tv, smaakversterkers en magnetrons als het even kan. Leer je eigen sterke en zwakke kanten accepteren. Zeg eens ‘nee’ als je wordt uitgenodigd. Het moeten voldoen aan verplichtingen van werk, school, familie en vrienden kan de lat te hoog leggen. Plan tijd voor jezelf in, waarin je niks hoeft, of waarin je tijd maakt voor een hobby. Via een cursus kun je jezelf een oppepper geven op een gebied wat je altijd al boeide maar waar je de tijd niet voor nam. Neem de tijd voor dingen die je doet, zodat je je energie kunt opladen. Wat eerder opstaan om relaxed aan de dag te beginnen kan je een gevoel van rust geven. Maak een A4tje met dingen die je energie geven en die je energie kosten. Communiceer duidelijk naar je omgeving wat je wel en niet wilt. Dat bespaart conflicten door onduidelijkheid. En de laatste: geniet van kleine dingen. Wanneer je vaker op een dag positieve aandacht geeft aan bijvoorbeeld een bloem, mooi weer, genieten van (>85% pure) chocolade, je kind dat naar je lacht of een dier dat een onverwacht grappige beweging maakt, dan geeft dat je positieve energie.

Zit je goed in je vel, dan komt alles naar je toe. Het inzicht dat je zelf verantwoordelijk bent voor hoe je leeft, zorgt ervoor dat eigenlijk alles wat je zou willen veranderen, ook kan lukken. Poëtisch gezegd: ons eigen hart en onze eigen werkelijkheid is de voeding voor de bloem die geluk heet. Je hebt zelf de sleutel in handen om van een vicieuze cirkel een magische driehoek te maken!

Share this Post