Hermetische filosofie

Ontdek het pad

In hele oude Griekse en Latijnse geschriften wordt wel gesproken over Hermes Trismegistus, te vertalen als ‘de driewerf grote Hermes’. Deze Hermes wordt wel gelinkt aan de Egyptische god Thoth en aan Mercurius en zei ooit: “Zoekt u God, u zoekt het schone. Er is één pad, dat er heen leidt: toewijding verenigd met gnosis. Want de toegewijde ziel stijgt op naar de geest die haar naar het licht van de gnosis leidt.”.

Hermes bedoelt met deze tekst dat wie gedreven op zoek gaat naar gnosis, kennis van het hart en naar zijn diepste wezen, het schone vindt. En daarmee God. Deze ziel zal liefde en dankbaarheid uitdragen en het goede doen. Hoe werkt dat in de Hermetische filosofie?

“Het enige kwade waartoe de ziel kan vervallen is de onbewustheid.”

De Hermetische filosofie, voortgekomen uit teksten die worden aan Hermes Trismegistus, driewerf grote Hermes (een Griekse god) is een universele wijsheidsleer die leidt tot weten van binnenuit. Zij gaat ervan uit dat alles één is en dat de sterren en de hemel, het heelal, een weerspiegeling zijn van het leven op aarde en andersom. Dat wil zeggen: alles draagt goddelijkheid in zich, alles komt uit het ene en alles blijft verbonden met het ene. Leren houden van onszelf en ons zelf kennen, betekent daarmee ook de ander, de natuur en God leren liefhebben en kennen.

God, de kosmos en de mens vormen in de Hermetische filosofie een onverbrekelijke driehoek. De kosmos rust in God en de mens in de kosmos. En de mens en God besturen alles samen. God brengt de eeuwigheid voort en de Eeuwigheid de Kosmos. De Kosmos de tijd. De tijd wording en vergankelijkheid. Maar als iets verdwijnt maakt het altijd plaats voor iets nieuws.

God is in de Hermetische filosofie het Al en het Al komt uit hem. God is geen geest, maar de oorzaak dat er geest bestaat en levensadem en licht. Leven en onsterfelijkheid, noodlot en wetmatigheid, voorzienigheid en natuur, ziel en geest zijn ledematen van God. God draagt bovendien de vruchten van beide geslachten. Hij is van ‘beiderlei kunne’, zoals de Logos, een bewustzijnskracht van het mannelijke én vrouwelijke in jezelf en de ander. Deze beide krachten (of polen, naar C.G. Jung) houden elkaar in evenwicht. Als actie en reactie (Newton), yin en yang. We krijgen de kans om in het donker te zijn om het licht te kunnen zien. En stof om de Geest te zien.

God wil ont-dekt worden. Zijn/haar scheppende kracht zet zich volgens de Hermetische filosofie voort in alles wat uit hem/haar vloeit. De mens is een beeld van een hemelse realiteit: van God en de kosmos. De goddelijke mens verbindt zich met de ziel van de natuur, materie. Daarom is het logisch dat kosmologie, magie, botanica, heelkunde en filosofie samen worden bestudeerd. Gnooti seauton, ‘ken uzelve’ en je kent God, het Al. Bestudeer God en zijn evenbeeld in de natuur en je leert jezelf kennen. Beklim de ladder van de negen hemelsferen en her-ken je Zelf.

De Hermetische weg is een ervaringsweg. Ervaren leidt tot de diepste kern van het leven en bewustzijn vormt de sleutel tot het daadwerkelijk ervaren van de eenheid. Wanneer het lukt om volledig bewust te zijn, dan is men in staat om informatie te ontvangen die niet gebonden is aan tijd, ruimte en materie. Hermes bereikt deze staat en wordt onderwezen door Poimandres, Geest, gnosis (kennis van het hart) van God. Hermes mediteert vervolgens in de Verhandeling over de Achtste en Negende Hemelsfeer met zijn zoon Tat, waarbij ziel, bewustzijn en alle krachten in voorheen ongekende dimensies worden beleefd en doorleefd. Men is er in eenheid mee. Hermes is volledig bewust zijn, het Leven zelf. Alleen het Leven zelf kan inwijden.

Gnosis is voor iedereen te bereiken die bereid is te luisteren naar zijn innerlijke stem; naar de inwijdingsprocessen van het Leven. Maar het is niet een ondergaan. Het Leven vraagt iets van je. De confrontatie durven aangaan tot bewustwording en verandering. Het herkennen van je goddelijke Zelf, de Logos, Christus. Door het omarmen van o.a. vreugde, zelfbeheersing, wilskracht, vrijgevigheid, waarachtigheid. Zoals je de ziel behandelt tijdens je leven in het lichaam, zo zal de ziel jou behandelen na je dood. De mens zal net zo lang incarneren tot aan zijn ware bestemming is voldaan.

De Egyptische Thoth kent overeenkomsten met de Griekse god Hermes. Beiden worden gezien als hoeder van eeuwige wijsheid, boodschapper van de goden, vredestichter, vader van de gnosis, begeleider van de ziel, alleskunner, god van het schrift, van de magie, van de alchemie, van het evenwicht in de kosmos. Hermes, ook wel Trismegistus, de driewerf grote genoemd, zou een legende kunnen zijn. Een metafoor voor een diepere werkelijkheid achter de materieel-historische, meta-fysisch. De Egyptische en Griekse godheid vertonen veel gelijkenis, maar Trismegistus is historisch gezien meer gebaseerd op Thoth. Beide benadrukken de ‘weg der sterren’. Als onderdeel van wegen die zoeken naar waarheid als magie, alchemie, astrologie, botanica, heelkunde, filosofie, theologie, natuurkunde.

Vanaf de periode die wij historisch gezien de Verlichting noemen is deze veelzijdigheid van het zoeken naar waarheid verloren gegaan. Vanaf dat moment stond de ratio steeds meer centraal. Met deze ontwikkeling is ook het respect voor het Ene, voor het levende en schijnbaar dode zaken verloren gegaan. De vrijheid om waarde te hechten aan het geestelijke, het spirituele, als wederhelft van het stoffelijke. Maar als er iets verdwijnt ontstaat er vaak ook iets nieuws. In dit geval is angst geboren. Angst voor het onbekende. Angst voor bewustwording lijkt het ook. Wellicht zou een toekomstige Verlichting een Renaissance moeten zijn. Zodat we in een situatie komen, waarin wij weer ‘degenen zijn die de zielen zijn die de teksten waardig zijn’ (Stobeaus 23.8). Zodat we de christusenergie, de Logos, weer kunnen verstaan, daardoor vrede ervaren en onze ware bestemming makkelijker kunnen vinden. De Hermetische filosofie geeft daarvoor handvatten.