Systematiek in sprookjes

Er zijn meerdere auteurs die de beeldtaal in sprookjes als ontwikkelingsweg hebben geordend. Een helder voorbeeld daarvan is Joseph Campbell (1904-1987), bij leven hoogleraar mythologie en schrijver. Hij onderscheidt binnen sprookjes en mythen drie hoofdfasen van persoonlijke ontwikkeling, welke fasen ook weer zijn opgedeeld in subfasen:

  1. scheiding of vertrek: de oproep tot het avontuur (tekens), weigering van de oproep (vlucht voor de god), bovennatuurlijke hulp (onverwachte steun), het overschrijden van de eerste drempel en de buik van de walvis (de donkere nacht van de ziel);
  2. beproevingen en inwijdingsoverwegingen: de weg der beproevingen (het gevaarlijke aspect van de goden), de ontmoeting met de godin (herwinnen van de gelukzaligheid van de jeugd), de vrouw als verleidster (zielestrijd van Oedipus), eenwording met de vader, apotheose en het uiteindelijke geschenk;
  3. de terugkeer en herintegratie in de maatschappij: de weigering om terug te keren (verzaking van de wereld), de magische vlucht, redding van buitenaf, terug over de drempel (naar het dagelijks leven), meester van de twee werelden en vrijheid om te leven.[1]

Uit deze en diverse duidingen van sprookjes valt een hoop te leren.[2] Tegenwoordig wordt via storytelling de wijsheid van het verhaal, het sprookje of de mythe ook toegepast in het bedrijfsleven. Naast het formuleren van een missie en visie wordt dan een sprookje samengesteld, dat de ‘ziel’ van de organisatie weergeeft. Het vraagt mijns inziens veel inzicht om hierbij te komen tot iets wat daadwerkelijk raakt. Diverse auteurs hebben de stappen en ordening van Campbell en eerder verschenen inzichten rond de oorspronkelijke mythen, sagen en sprookjes benut om te komen tot een verhaal en willen hun inzichten weer met derden delen.[3] De 12-delige indeling van Mieke Bouma bijvoorbeeld, lijkt op die van Campbell: proloog, de oproep tot avontuur, weerstand en weigering, de ontmoeting met de mentor, de selectiedrempel, de nieuwe wereld, de inwijding, de crisis, de dolk, de terugkeer, dood en wederopstanding en het elixer.[4]

Het sprookje is dus, net als vroeger, niet alleen een verhaal voor kinderen en omschrijft de groei van de ziel.

[1] Campbell, J. 2000 (2), p. 39-40.
[2] Zoals Erich Fromm, Dromen, sprookjes, mythen; Joseph Campbell, Volg de stem van je hart; W.D. Blaauw-Robertson, De symbolische betekenis van de klassieke sprookjes; Thomas Kok, De sprookjesgrot; Annine van der Meer, Vrouw Holle en de verborgen wijsheid in sprookjes; J.F. Croes – Van Delden, Symboliek van sprookjes; C.J. Schuurman, Er was eens … Er is nog; Melly Uyldert, Verborgen wijsheid van het sprookje.
[3] Bijvoorbeeld Douma, M. (2016) en Post, E. (2011).
[4] Douma, M. (2016), zie ook Post, E. (2011).

Share this Post